قرآن ندایی برای جهانیان

یک مترجم قرآن کریم درگفت وگو با شفقنا: ترجمه قرآن کریم در ایران متولی مشخصی ندارد

یک عضو هیات علمی دانشگاه تهران با گله از بی توجهی های موجود نسبت به ترجمه قرآن کریم ابراز تاسف کرد که ترجمه قرآن متولی جدی ندارد و اگرچه مراکزی برای ساماندهی ترجمه راه اندازی شده اند اما غالبا کمبود بودجه موجب فراموشی چنین سازمان هایی می شود.

علی فیض الهی ملک آباد، مترجم قرآن کریم و مدرس دانشگاه تهران در گفت و گو با خبرنگار شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) درباره توانایی ها و ویژگی های یک مترجم قرآن مجید اظهار کرد: در ترجمه قرآن، علاقه تنها کافی نیست بلکه صرف نظر از توانایی ها و مهارت های زبانی، نیاز به تجربه، علم زبان شناسی، معنا شناسی، منظور شناسی و همین طور شجاعت و عشق نیز وجود دارد. صرفا دانستن یک زبان به معنای توانایی انتقال مفاهیم از یک زبان به زبان دیگر نیست. برای مثال بیش از 75 میلیون نفر در ایران به زبان فارسی تکلم می کنند و بر آن تسلط نسبی دارند اما از میان آنها چند نفر توانایی تدریس این زبان را دارند؟ چرا افرادی نظیر مرحوم دهخدا و محمد جعفر شهیدی از دیگران متمایزند؟

این مترجم قرآن مجید با اشاره به اختلاف نظر مترجمان روی برخی آیات قرآن بیان کرد: هیچ وقت یک متن ترجمه شده مانند متن اصلی نمی شود و تعریف «امبرتو اکو»، زبان شناس آمریکایی ایتالیایی تبار از ترجمه یعنی "تقریبا همان را گفتن" تکلیف را کاملا روشن کرده است. از آنجا که زبان و علم زبان شناسی مدام در حال تحول هستند لذا این اختلاف نظرها و معانی متفاوتی که از یک متن ارائه می شود، امری طبیعی است البته تصورات و برداشت های مترجم نیز از متن اصلی بی تاثیر نیستند. مبحثی در علم ترجمه شناسی وجود دارد که براساس آن هر چقدر متن ترجمه شده از منبع اصلی دورتر باشد، نزدیکی آن به زبان اصلی به همان نسبت زیر سوال می رود.

او درباره ویژگی های یک ترجمه خوب گفت: ترجمه خوب دو ویژگی دارد که از متن اصلی معنا و سبک را به مخاطبان انتقال دهد. ضمن این که ابعاد فرهنگی متن هم باید در نظر گرفته شوند و من معتقدم ترجمه خوب مخاطب محور است اما باید به این نکته توجه کرد که ترجمه همواره یک عملی است ذهنی و زبانی که عوامل زیادی در آن دخیل هستند مانند توانایی مترجم. آگاهی مترجم به زبان مقصد و مبدا، توانایی درک متن اصلی، توانایی انتقال داده ها به زبان دیگر را هم نباید نادیده گرفت.

فیض الهی ملک آباد با انتقاد به نداشتن مرکزی برای ساماندهی ترجمه ها قرآن در ایران تصریح کرد: سال هاست که در کشورهای اروپای مرکزی برای ساماندهی ترجمه و نظارت بر روند ترجمه، مرکزی ایجاد شده که ترجمه های انجام شده قبل از چاپ به داوری گذاشته می شوند اما در ایران علیرغم طیف وسیع ترجمه که وجود دارد این عمل هیچگاه صورت نگرفته است. هر از گاهی سازمانی یا بنیادی به صورت موردی، مرکزی را تعریف می کند و چند صباح فعالیت می کنند اما بعد فراموش می شود، به عنوان مثال سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکزی را تحت عنوان مرکز ساماندهی ترجمه راه اندازی کرد اما بعد از مدتی به دلیل کسر بودجه و موارد دیگر به حاشیه رانده شدند و به صراحت می توان گفت ترجمه در ایران متولی مشخصی ندارد و چون متولی ندارد بنابراین کسی هم پاسخگو نیست.

او در ادامه افزود: نظارت بر ترجمه یک علم است و نزدیک به 70 سال است در کشورهای اروپایی و آمریکایی به چشم یک علم و ضرورت نگاه می شود و حتی وسیله ایست برای انتقال فرهنگ ها که می تواند در دانشگاه ها هم تدریس شود. در حال حاضر نزدیک به دو دهه است که اسراییلی ها با بهره جویی از نظریات نظریه پردازان خود، تئوری های ترجمه هایشان را به دنیا تحمیل می کنند و حتی ترجمه های ایدئولوژی از متون قدیم و جدید ارائه می دهند در حالی که ما هنوز اندر خم یک کوچه ایم و هر زمانی با کسر بودجه مواجهه می شویم اولین کاری که می کنیم بودجه مراکز فرهنگی و علمی را کاهش می دهیم.

این استاد دانشکده زبان های خارجی دانشگاه تهران در پایان با بیان وجود چالش هایی در کار ترجمه قرآن کریم اظهار کرد: مشکلات فراوانی در کار ترجمه وجود دارد، از حسادت های حرفه ای گرفته تا کمبود بودجه و عدم حمایت و عدم تعهد حتی به قراردادهای رسمی. برای مثال حدود یک سال پیش سازمانی با یک سری از اساتید دانشگاهی که در زمینه ترجمه آثار، صاحب نام و آشنا با علم روز ترجمه و قرآن شناس بودند، قراردادی با نرخ های بسیار نازل بست که علیرغم توافق مترجمین برای ترجمه قرآن با این نرخ ها، سازمان فوق حتی در این حد هم به تعهد خود پایبند نماند و اکنون مترجمین که بخش اعظم کار را طبق توافق انجام داده اند، ریالی دریافت نکرده اند و کسی هم پاسخگو نیست. این یکی از هزاران مشکلات موجود بر سر راه آنانی است که به ترجمه عشق می ورزند و متاسفانه این کاریست که با ترجمه قرآن کتاب آسمانی می شود.

انتهای پیام