قرآن ندایی برای جهانیان

بسم الله الرحمن الرحیم

متن حاضر، روزنامه همشهری  روز دوشنبه 19 فروردین 1392 به چاپ رسانید.

انسانهای خلاق و نوآور ویژگی های مشترکی دارند ؛ آنها همیشه با تیزبینی نیازها و مشکلات را کشف و بهترین و کارا ترین راه حل ها را پیدا می کنند.« معصومه یزدان پناه» یکی از این افراد خلاق است. اما دغدغه او و نو آوری هایش از جنس نور است. او باز نویسنده ترجمه قرآن است و دلیل پرداختن به این کار را ارائه یک باز نوشته ترجمه  فارسی ساده و روان و در عین حال جامع و دقیق می داند تا به وسیله آن افراد بیشتری به سمت قرآن جذب شوند. او تلاشهایش را متوقف نکرده و در کنار باز نویسی ترجمه قرآن به زبان فارسی به باز نویسی ترجمه انگلیسی آن هم پرداخته است؛ باز نوشته ای که سعی شده به همان روش قبلی علاوه بر نوآوری ، شیوا و روان نیز باشد. قرآن سه زبانه او با نام « قرآن؛ ندایی برای جهانیان» مانند یک لغتنامه جدول واژه ها هم دارد؛ ویژگی منحصر به فردی که ناشی از توجه مترجم به جنبه های آموزشی و بالا بردن جذابیت کار ترجمه است. خانم یزدان پناه که به اذعان خودش عاشق قرآن است از فعالیت ، تحقیق و پژوهش در این زمینه خسته نمی شود و اکنون در انتشارات علمی فرهنگی در حال کار با مترجمان قرآنی است تا با روش خود، قرآن را به چهل زبان زنده دنیا باز نویسی کند؛ هر چند خودش آرزو می کند قرآن به 2000 زبان باز نوشته ترجمه شود و ندای روح بخش آن به گوش همه مردم جهان برسد. پای صحبتهای این باز نویس ترجمه قرآن و پژوهشگر قرآنی نشستیم و کتاب خاطرات قرآنی اش را ورق زدیم.

آشنایی و علاقه شما به قرآن از چه زمانی آغاز شد؟

مادر بزرگم حافظ کل قرآن بود و من هم از بچگی با کلام خداوند بزرگ شدم. 13 ساله بودم که نماز جمعه می رفتم و با جمع معدودی پشت سر آیت الله اراکی در قم نماز می خواندیم و به صحبت های ایشان گوش می کردم. موضوعی که دغدغه ام شده بود ثقیل بودن خطبه ها و حتی ترجمه آیات قرآن بود، چون عربی نمی دانستم و برای درک بهتر مفاهیم و تعالیم خدا در قرآن، ترجمه فارسی را می خواندم ولی فهمیدن آن هم سخت بود. یقین داشتم که خداوند به بهترین شیوه با بندگانش صحبت می کند و زبان قرآن هم باید ساده باشد. بعد از ورود امام خمینی (ره) به ایران تنها مسئول زنی بودم که وظیفه کنترل و بازرسی مهمانان زن خارجی را بر عهده داشت. عظمت و شجاعت امام (ره) و تحولی که در میان مسلمانان به وجود آورده بود مرا مجذوب خود کرد. چند ماهی که امام در قم بود با جدیت بیشتری به سمت قرآن رفتم. سالها گذشت، زبان عربی یاد گرفتم و کم کم اشراف بیشتری به قرآن و علوم قرآنی پیدا کردم، اما هنوز دغدغه ذهنی دوران کودکی همراهم بود.

این دغدغه شما را به سمت قرآن برد؟

بله به دنبال راهی برای بیان بهتر آیات قرآن بودم تا اینکه در 30 سالگی با مترجمان که نه باز نویسندگان ترجمه های مختلف قرآن آشنا شدم و بر خلاف تصورم دیدم آنها هم افرادی هستند مثل خودمان. بعد از نقل مکان به تهران در مدارس مختلف تعلیمات دینی و قرآن تدریس می کردم. به وضوح می دیدم که دانش آموزان همان مشکلات دوران کودکی مرا داشته اند و در ارتباط بر قرار کردن با قرآن مشکل دارند؛ از این رو برای تغییر روش آموزش قرآن از آنان خواستم سوره ای را به انگلیسی باز نویسی ترجمه ای کنند. نتیجه کار بسیار رضایت بخش بود. همین موضوع باعث شد جرقه ای در ذهنم زده شود و به فکر باز نوشته ای از ترجمه قرآن بیفتم. به مطالعاتم شدت دادم، نحوالوافی را کامل مطالعه کردم. کلاسهای زبان انگلیسی را در کانون زبان ایران و کیش به مدت چهار سال طی کرده بودم ولی یک دوره اینترنتی هم در اسلامیک کالج لندن، تفسیر و ترجمه قرآن را به زبان انگلیسی سپری کردم. با آقای بهاالدین خرمشاهی و مرحوم فولادوند که آشنا شدم، آنان ویراستاری متون را پذیرفتند و قدمهای نهایی را برای شروع باز نویسی ترجمه قرآن برداشتم.آقای قرائی و خانم صفارزاده هم در ترجمه به انگلیسی بسیار کمکم کردند.

حتما از اینکه آقای خرمشاهی ویراستاری مطالب شما را پذیرفتند، خوشحال بودید؟

همین طور است، البته مرحوم فولادوند ویراستار مفهومی ام بودند و برای ویرایش فنی هم استاد خرمشاهی حدود 8،9 نفری را به من معرفی کرد ولی کار آنها را نمی پسندیدم و به دنبال این بودم که خود استاد خرمشاهی ویراستاری ترجمه های مرا قبول کند. وقتی این موضوع را با او مطرح کردم شعری از سعدی خواند: « یا نکن با پیل بانان دوستی/ یا بنا کن خانه ای در خورد پیل» و منظورش از بیان این شعر این بود که کارت نباید ضعیف و پر غلط باشد و الا آن را کنار می گذارم. خوشبختانه ترجمه ها رضایت او را جلب کرد و اکنون حدود 15 سال است که با ایشان کار می کنم.

باز نویسی ترجمه را با چه بخشی از قرآن شروع کردید؟

ابتدا کار باز نویسی ترجمه را با جزئ سی ام آغاز کردم و در سال 1383 آن را با باز نویسی ترجمه فارسی و انگلیسی به صورت سه زبانه به همراه جدول مفردات و ترجمه واژگان در یک جلد توسط انتشارات شهید محبی به چاپ رساندم و با توجه به استقبالی که شد تمام قرآن را در چهار جلد دیگر با همان سبک و سیاق جدید با عنوان « قرآن ندایی برای جهانیان» در همین انتشارات به چاپ رسانیدم که امیدوارم این جهار جلد تجدید چاپ شود. در انتشارات علمی فرهنگی هم کل قرآن را در دو جلد پس از 15 سال فعالیت کارشناسانه به چاپ رساندیم که یک جلد آن با ترجمه فارسی و جلد دیگر هم با باز نویسی ترجمه انگلیسی است.

نتیجه کار را چگونه ارزیابی می کنید؟

کسانی که از این قرآنها استفاده کرده اند بسیار راضی هستند و دلیل آن را هم به لطف خداوند شیوه آسان و ساده ای می دانند که باکمک دوستانم در باز نویسی ترجمه داشته ام. قرآن معجزه عظیمی است که همیشه تازگی دارد و انگار همین الان نازل شده است. من هم به دنبال این بودم که باز نویسی ترجمه ای به روز و روان ارائه دهم که تحت الفظی نباشد و افراد به راحتی آن را درک کنند ، چون معتقدم همراه با تغییر و تحول دنیا باید به روز شده و از زبان زمانه غافل نشویم و همپای تغییرات، بیان و روش باز نویسی ترجمه را هم تغییر دهیم. باز نویسی ترجمه های سالهای بسیار دور دیگر چندان نمی تواند با مخاطب امروزی ارتباط برقرار کند. در باز نویسی ترجمه ها سعی کرده ام توضیح اضافه ای ندهم و در جایی هم اگر مجبور شده ام آن را داخل کروشه آورده ام.

آیا از شیوه شما انتقاد هم شده است؟

بله؛انتقاد منصفانه باعث پیشرفت کار می شود ولی متاسفانه برخی در نقد ترجمه ها بی انصافی می کنند و به جای حمایت از یک کار جدید و نو آورانه به سر کوب آن می پردازند در حالی که برای نو آوری در کار حتما باید  همه آثار پیشینیان مطالعه و بررسی شود و الا کاری که ارائه می شود ممکن است تکرار کار گذشتگان باشد. من پیه همه چیز را به تن مالیده ام الا تهمت. برایم قابل قبول نیست که نتیجه سالها تلاش و زحمت من انگ بخورد و مورد هجمه های ناروا باشد.

این مسائل شما را دلسرد نکرده؟

اتفاقا چرا؛ یک شب خواستم دیگر کار باز نویسی ترجمه را ادامه ندهم و این کار را کنار بگذارم، نماز خواندم و استخاره کردم ، همان آیه معروف « خداوند هیچ کس را جز به اندازه توانش تکلیف نمی کند» آمد؛ گریه کردم و مصمم تر از گذشته به کارم ادامه دادم.

باز نویسی ترجمه قرآن چه سختی هایی دارد؟

باز نویسی ترجمه صحیح و مطلوب قرآن کار ساده ای نیست و اگر فرد به این کار عشق نورزد نمی تواند موفق شود. باز نویس باید معنای آیه را به طور کامل درک کند که در این راه استفاده از تفاسیر عربی، شان نزولها و توضیحات تفسیری کمک زیادی به او می کند تا دچار اشتباه در فهم معنا و مفهوم آیه و به تبع آن باز نوشته غلط نشود. او همچنین باید تسلط کافی به زبان و آیین نگارش زبان مقصد هم آگاهی کامل داشته باشد. باز نوشته برخی لغات مانند جهاد، زکات و...... دشواری هایی برای باز نویسینده دارد و برخی باز نویسندگان ترجمه قرآن را وادار به درج توضیحات بسیار می کند. باز نویسی لغات با چند معنی هم دشواری هایی دارد. همچنین در باز نویسی ترجمه قرآن فرهنگ جامعه زبان مقصد هم باید مورد توجه قرار گیرد؛ به عنوان مثال در زبان ژاپنی استفاده از فعل امر مرسوم نیست و به همین دلیل در ترجمه آیاتی که به صورت امری بیان شده باز نویسنده باید ظرافتهایی را به کار ببرد.

آیا وضعیت بازنویسی ترجمه و چاپ قرآن در دیگر کشورها را پیگیری می کنید؟

همیشه در اینترنت به دنبال خرید باز نوشته های ترجمه های جدید قرآن هستم. همچنین تمام ضعف ها و تحریفهایی که در ترجمه آن به زبانهای دیکر صورت گرفته را رصد می کنم و بعضی وقتها همزمان با یازده نفر پژوهشگر و باز نویسینده قرآنی در دیگر کشورها چت می کنم. متاسفانه در برخی کشورها با قصد و غرض هایی ، باز نوشته های ترجمه های نادرست به دست مردم می رسانند تا پیام حقیقی اسلام را دریافت نکنند و حتی متاسفانه در بعضی ترجمه هایشان قرآن را به خود حضرت محمد(ص) نسبت می دهند.

پس علاوه بر انگلیسی باید به فکر باز نوشته ای از ترجمه قرآن به زبانهای دیگر هم باشید.

در دنیا6000 زبان داریم که 2000 زبان استفاده کننده زیادی دارد. کتاب مقدس مسیحیان تا کنون به بیش از 1900 زبان ترجمه و باز نویسی شده است یعنی اولین بار ترجمه می شود و از بار دوم باز نویسی خواهد شددر حالی که قرآن تابه حال فقط به 154 زبان ترجمه و باز نویسی شده. امیدوارم قرآن هم به2000 زبان باز نویسی در ترجمه شود و متن صحیح آن در اختیار مردم دنیا قرار گیرد. خوشبختانه در انتشارات علمی فرهنگی از من خواسته شده که برای ترجمه و باز نویسی ترجمه قرآن به چهل زبان دنیا مترجم و باز نویس پیدا کنم و با همین روش تا کنون حدود 20 زبان را کار کرده ایم که امیدوارم با افزایش حمایتها زبانهای بیشتری را پوشش بدهیم.

آیا در محل زندگی خود هم به فعالیت های قرآنی می پردازید؟

من حدود 20 سال است که در خیابان فاطمی روبروی سازمان آب زندگی می کنم . هفته ای سه روز در انتشارات علمی فرهنگی مشغول ترجمه و باز نویسی ترجمه قرآن به زبانهای مختلف هستیم ولی در منزلمان هم موسسه ذکرللعالمین را بر پا کرده ام و در آنجا هم فعالیت می کنم . یک کتابخانه بزرگ دارم که تمام ملزومات ترجمه و باز نوشته های ترجمه قرآن از قبیل تفسیرها و ترجمه های مختلف، کتابهای صرف و نحو عربی، معجم هاو......... در آن یافت می شود. این کتابخانه در اختیار علاقه مندان و فعالان قرآنی در محله است و هر کس که در این زمینه فعالیت می کند می تواند از آن بهره ببرد، چون معتقدم باز نویسی از ترجمه قرآن عبادت است و هر چقدر در بهتر شدن کار باز نویسی از ترجمه و استقبال مردم موفق باشیم اجرمان را از خداوند می گیریم.

استقبال و حمایت مسئولان محلی از کارهای شما چگونه بوده است؟

متاسفانه حمایت چندانی نشده است و حتی در مرکز ترجمان وحی نیز حضور ندارم. یک بار به مسئولان مسجد نور پیشنهاد دادم فعالیتهایی در زمینه آموزش قرآن در آنجا انجام دهم ولی توجهی نشد. حتی چند بار مسئولان منطقه دعوتم کردند و جلسه هایی برای شروع آموزش قرآن برگزار کردند اما در نهایت به نتیجه ای نرسید. با این حال اگر مسئولان حمایت کنند و جدیت داشته باشند دوست دارم که در این زمینه در منطقه 6 فعالیت کنم.

باز نویسی از ترجمه قرآن بر زندگی خانوادگی شما چقدر تاثیر گذاشته است؟

ما در خانه فضای قرآنی شادی داریم که به دور از غم و اندوه است. وقتی با نوه چهار ساله ام در مورد خداوند و قرآن صحبت می کنم غرق شادی می شود، چون با زبان و اقتضای سن او صحبت می کنم. به لطف خداوند 4 فرزند دارم که از برکت قرآن همگی با رتبه های بالا در مقاطع عالی دانشگاهی تحصیل کرده اند و در درس و زندگی هم موفق هستند.

چه آرزویی دارید؟

آرزو دارم همه و حتی مسیحی ها و یهودی ها برای یک بار هم که شده قرآن واقعی را بخوانند و قضاوت کنند که کجایش ایراد دارد . برخی ترجمه هاو باز نوشته های ترجمه قرآن در دیگر کشورها مشکلات عمدی بسیاری دارد. امیدوارم ندای قرآن به گوش همه برسد و مردم دنیا بدانند که اسلام دین خشونت نیست و یک دستور زندگی برای رسیدن به کمال است. آرزو دارم جامعه قرآنی شود و بیش از هر قشری جوانان قرآن را بخوانند و ببینند که قرآن زیبائیهای بسیاری دارد خداوند به زنان بسیار بها داده و تعالیم اسلام آن گونه که غربی ها ترویج می کنند نیست.