قرآن ندایی برای جهانیان

یزدان پناه در گفت وگو با خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، اظهار کرد: متن باز نوشته یک آیه باید اول به صورت جامع و کامل برای مترجم تبیین شود یعنی باز نویسنده ترجمه قرآن کاملا معنی آیه را فهمیده و بتواند در رابطه با آن صحبت کند.  باز نویسنده باید حتی الامکان از تفاسیر عربی بیشترین استفاده را بکند تا معنی آیات را به روشنی دریابد. شان نزول ها و توضیحات تفسیری کمک زیادی به مترجم خواهد کرد.

او در ادامه افزود: در مرحله اول باز نویسنده معنای واژگان آیات را حدس می زند و در صفحه ای یادداشت می کند. در این مرحله ممکن است یک یا چندین معنا حاصل شود که این امر کاملا منطقی به نظر می رسد. حال با درایت کامل به باز نوشته های انجام شده بر روی آیات که تاکنون موجود بوده مراجعه می کند و تمام معانی یک واژه را که در تمامی باز نوشته ها به چشم می خورد یادداشت کند. اگر باز نویسنده در ترجمه قرآن کمبودی را حس کرد یعنی یا باز نوشته ای برای آن واژه وجود نداشت یا باز نوشته ها ناقص بود و یا باز نوشته ها از زبان مقصد به عربی ترجمه نشده بود و از زبان های واسط مانند انگلیسی به زبان مقصد ترجمه شده بود که خود برداشتی از برداشتی دیگر خواهد بود، باز نویسنده مجبور به تعین یک واژه خودکفا از نظر معنایی برای واژگان مورد بررسی است.

یزدان پناه در خصوص اطلاعاتی که باز نویسنده باید از زبان مبدا و مقصد داشته باشد تصریح کرد: در این را بطه باز نویسنده باید مواردی را در نظر بگیرد که اولا دانش واژگان را در حد کافی بداند یعنی در زبان مقصد معانی متفاوت از یک کلمه را ره جویی کند و مورد خاص درون آیه را بیابد، از دانش صرف و نحو قرآنی و دستوری زبان مقصد آگاهی کامل داشته باشد و بداند با وجود صرف و نحو آیا در این مکان معنی کامل است، یا کمبودی حاصل شده که اگر چنین باشد؛ هر اضافه ای باید در کروشه قرار گیرد، هر باز نویسنده ای باید مهارت‌ های زبان عربی و زبان مقصد را به خوبی بشناسد و این مهارت ها شامل دستور زبان ، تمثیل و آیین نگارش است.

این باز نویسنده قرآن در خصوص حساسیت کار باز نوشته قرآن گفت : باز نویسنده باید به جزییات زبانی عربی و  زبان مقصد توجه داشته باشد مثلا در یک زبان ممکن است کلمه الله نیاز به ترجمه نداشته باشد و یا برعکس ممکن است عدم ترجمه این کلمه باعث تنش در خوانندگان شود. باز نویسنده باید تلاش ذهنی و شناختی از زبان عربی و مقصد داشته باشد در بعضی زبان ها مانند ژاپنی فعل امر باز نوشته را دچار اشکال خواهد کرد و باز نویسنده باید در برگردان آیات کمال دقت و هنر را  انجام دهد، و در پایان باز نویسنده باید ویژگی های خوانندگان ترجمه در کشور مقصد را هم کاملا بفهمد و اگر موضوعی بد مطرح شده در توضیحات آن را روشن کند مثل کلمه جهاد در بعضی از کشورهای غربی که به عنوان تروریسم شناخته شده است که باید به صورت پاورقی توضیح داده شود.

او در ادامه اظهار کرد: یکی از عوامل فهم آیات قرآن می تواند حدس زدن معنی آن از روی معانی متفاوت باشد که این امر باعث دقت بر روی دستور زبان عربی است که می تواند معنی واژه های غریب را تحت تاثیر قرار دهد. دستور زبان عربی یا صرف و نحو به باز نویسنده کمک می کند تا با استفاده از تجزیه و ترکیب واژه معنای صحیح آن را تا حد امکان حدس بزند یا اطلاعات نامربوط و اضافه شناسایی شود و فرصت زیادی به باز نویسنده داده می شود؛ برای مثال متقین را در زبان مقصد چگونه معنی کند حدس صحیح واژگان در قرآن بسیار ارزشمند است، البته این کار نباید باعث شود که باز نویسنده از داده های ذهنی خود در معنای آیات استفاده کند مثلا «بشر» در قرآن کریم هم برای منافقان و کافران آمده هم برای مومنین و صابرین، حال اگر بشر مژده ده، بیان شود از نظر معنایی در زبان فارسی دچار مشکل خواهیم شد . یک امر بسیار خطرناک در روی قرآن این است که باز نویسنده گاهی از معنی بعضی از کلمات در قرآن چشم پوشی می کند و آنها را لازم نمی داند که این کلمات ممکن است برای درک مطلب کلمات دیگر احتیاج باشد، مانند «انّ »که در بعضی از آیات آمده و در زبان فارسی به معنی مسلما، به درستی که و بی گمان آمده است.

این مصحح قرآن در خصوص ویژگی خوانندگان که در هر زبان متغیر می باشد اذعان کرد:  باز نویسنده باید بداند پیش زمینه فهم و درک مطالب دینی و قرآنی در جامعه مقصد چگونه است یا علاقه و آشنایی آنها به قرآن تا چه حد است یا تجربیات قبلی جامعه مقصد چگونه بوده است، جامعه کنونی مقصد چقدر به جزییات متن قرآن اهمیت می دهند و چقدر به استفاده موثر از متن قرآن واقف اند در جامعه کنونی مقصد آگاهی از واژگان قرآنی تا چه حد است و اطلاعاتی که از قبل در آن جامعه بوده چقدر تاثیر گذار واقع شده و میزان فهم آنها از قرآن را تحت تاثیر قرار می دهد.

یزدان پناه درباره برخورد باز نویسنده ترجمه قرآن با واژگان نا آشنا تاکید کرد: در متن قرآنی همیشه اطلاعات کافی برای حدس زدن معنای واژگان خاص و نا آشنا در اختیار باز نویسنده قرار نمی گیرد و در بسیاری از مواقع بیش از یک معنی برای بعضی از واژه ها تعیین می شود. در این حایک باز نویسنده باید برای تعیین معنی اصلی علایمی را از آیات قبل یا بعد بدست آورد احتمال اینکه باز نویسنده از همین آیه به معنی برسد کم باشد و در بعضی حالات در اصل همان آیه ممکن است به معنی کلمه برسد یا شاید علایمی سبب گمراه شدن باز نویسنده شود و با مقایسه بین واژه ناآشنا و واژه دیگری که برای مشخص ساختن معنای واژه ناآشنا از آن استفاده کرده معنای گسترده تری برای واژه ناآشنا در نظر بگیرد اما در این صورت ممکن است خوانندگان زبان مقصد از معنای واژه مشخص شده آگاه نباشند پس نمی توانند آن واژه را حدس بزنند و حتی این امکان وجود دارد که اگر حدس بزنند حدس آنان بسیار اشتباه باشد.

او در ادامه گفت: به طور مثال زکات در قرآن، بارها در آیات آمده که اگر با زبان مقصد معنی شود و در حالت معمول به مالیات برگردد دچار اشتباهاتی خواهد شد و یا اگر خود کلمه را در حالت کلی به صورت اصلی بنویسد در بعضی از جوامع حس وطن پرستی آنان شکوفا خواهد شد و دچار احساس خود کم بینی خواهد شد باز خوانندگان زبان مقصد امکان انحراف فکری دارند؛ که باز نویسنده ترجمه قرآن یک معنای نادرست به واژه دهد و این چیزی جز ضرر نخواهد بود در بعضی از موارد باز نویسندگان از ترس باز نوشته ترجمه قرآن آن قدر مطالب اضافه در متن باز نوشته برای آشنایی خوانندگان برای واژگان نا آشنا می آورند که ممکن است خوانندگان نتوانند با واژه جدید ارتباط برقرار کنند و آنان سردر گم خواهند شد که در قرآن کریم به زبان های مختلف این امر به وفور دیده می شود. در مواردی که یک واژه در قرآن چندین معنی دارد این امر باید بیشتر دقت شود زیرا اگر یک واژه را در قرآن در همه آیات به یک نوع معنی شود باز خوانندگان بیشتر دچار اشتباه خواهند شد همانند کفر که در جای جای قرآن معنای متفاوت دارد و اگر خوانندگان معنای اشتباهی در ذهن پیدا کنند ممکن است آیات را به صورت کاملا اشتباه حدس بزنند و یا همانند بشّر که در بعضی موارد خبر ده می شود و در بعضی موارد بشارت ده و یا امکان معنی دیگری از آن می رود.

او در پایان افزود: حال با توجه به اهمیت باز نویسی ترجمه قرآن نگرانی بسیار عظیمی حس خواهد شد که باز نویسنده ای واژه ای را به صورت ناآشنا حدس بزند و عدم آگاهی خوانندگان باعث اشتباه آنان خواهد شد امیدواریم برداشت ما از قرآن کریم در غالب معنا آنقدر جامع و کامل باشد که مردم هرچه بیشتر به خواندن قرآن کریم روی بیاورند.