قرآن ندایی برای جهانیان

یک مترجم و مصحح قرآن کریم در خصوص وضعیت ترجمه قرآن اظهار کرد: مترجمان باید نگاهشان را نسبت به ترجمه قرآن تغییر دهند؛ این دید هنوز در ما رشد نیافته است و گاهی سرسختی و محدودیت برای مترجمان به حدی است که از ترجمه این کتاب الهی منصرف می شوند که آسیب این امر تنها متوجه قرآن و نسل های جوان روزگار در فهم آن است.

معصومه یزدان پناه در گفت وگو با خبرنگار شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه)، اظهار کرد: ترجمه قرآن باید با یک عشق خاصی انجام پذیرد و اگر کسی بدون علاقه و با انگیزه‌های دیگری وارد این عرصه شود، نمی‌تواند در این کار موفق شود و زمانی که فردی با عشق در این زمینه فعالیت کند به مدد قرآن کریم زیبایی و لذت سرشار آن را درک خواهد کرد و مشکلات را ناچیزمی بیند.

او در خصوص ترجمه قرآن اظهار کرد: در درجه اول باید متوجه باشیم که ترجمه قرآن با متون دیگر از جمله متون ادبی، اجتماعی، سیاسی و .... کاملا متفاوت است و ترجمه این متون نباید با ترجمه قرآن کریم یکسان دیده شود. زیرا بر اثر تغییراتی که در زندگی اجتماعی بشر ایجاد شده است و دگرگونی های زبانی که پیش آمده باید تلاش کنیم که  ترجمه قرآن به روز باشد و بهتر است که به جای واژه "ترجمه"  کلام  الله مجید، سعی در "برداشتی" از قرآن داشته باشیم که وقتی اینطور باشد، می توان گفت این شخص در این زمان و مکان چنین برداشتی از این آیه داشته است و تمام درها برای نقدهای غیرمنصفانه بسته خواهد شد، به این ترتیب می توانیم راحت تر در مورد مسائل قرآن گفتگو کنیم و همچنین علاقمندان راحت تر وارد این عرصه خواهند شد.

او خاطر نشان کرد: افرادی که در مورد مباحث قرآنی فعالیت می کنند اغلب عاشق قرآن هستند، چون در این وادی سوددهی مالی وجود ندارد و معمولاً عاشقان قرآن کریم، به طوری که  آیات را فهمیده اند برای دیگران قابل درک و آسان تر می کنند. گاهی انتقادهایی در خصوص نقل از ترجمه های دیگر مترجمین صورت می گیرد و این کار را نوعی سرقت از آثار سایرین می دانند  در صورتی که مترجمانی که واقعا برای رضای خداوند در این زمینه فعالیت کنند با تمام وجود خواهان بهره برداری دیگران از آثارشان هستند.

یزدان پناه در خصوص دشواری امر ترجمه و مسائلی که پیش روی مترجمان قرآن است، تصریح کرد: تمامی مترجمان باید نگاهشان را نسبت به ترجمه قرآن تغییر دهند؛ این دید هنوز در ما رشد نیافته است و گاهی سرسختی و محدودیت برای مترجمان به حدی است که از ترجمه این کتاب الهی منصرف می شوند که آسیب این امر تنها متوجه قرآن و نسل های جوان روزگار در فهم آن است.

این مترجم قرآن افزود: طبق تحقیقات و بررسی های که  بر روی تمام ترجمه ها داشتم متوجه شدم در قرن 15 میلادی کشیشان متعصب برای اینکه بتوانند با دین اسلام مقابله کنند و آگاهانه این دین الهی را تخریب نمایند، ترجمه هایی از قرآن صورت گرفت که همه زیر نظر کلیسا ترجمه شده اند و این امر نشانگر این است که حتی از در چند قرن گذشته در خصوص مقابله با قرآن کریم فعالیت های کارشناسی و علمی انجام می شده است، به همین جهت در ترجمه قرآن نیز باید دقت کافی صورت گیرد. می توان از ترجمه های گذشتگان استفاده کرد و عیب های آنان را برطرف نمود و با روش جدید از آنها به بهترین وجه مدد گرفت.

یزدان پناه ادامه داد: وقتی اسم ترجمه را برداریم باید برداشت ها به نوعی باشد که با تمدن و مدرنیته پیش برود.همان اندازه ای که قرآن به روز است و برای تمام ادوار تازه است، ترجمه  قرآن هم باید این چنین باشد پس در این مورد احتیاج شدید به تربیت مترجمان در سطح بالای دانشگاهی هستیم.

او در خصوص وضعیت ترجمه قرآن بیان کرد: چون مصحح هستم، می بینم که هر روز پیشرفت می کنیم و هربار ترجمه ها بهتر می شود؛ برداشت هایی که از ترجمه به نظم در قرآن ارائه می گردد، همزمان باید نظم و قافیه هم رعایت شود و مترجمین قرآن که می خواهند ترجمه را به شعر در بیاورند مجبورند در برخی شرایط، معنایی را حذف و یا اضافه کنند تا نظم خودشان را بیشتر حفظ کنند.

این مترجم کلام الله مجید در خصوص عدم انجام کار تحقیقاتی و نظارتی بر روی ترجمه هایی که در دیگر کشورها تاکنون صورت گرفته است، اذعان کرد: در ایران هیچ کس تحقیقاتی انجام نداده که مشخص کند تا چه اندازه بر روی ترجمه قرآن به زبان های دیگر نظارت می شود و این ناشی ازعملکرد ضعیف ما در این زمینه است. اما در مکه افرادی را به منظور ترجمه قرآن کریم به زبان های مختلف تربیت کرده اند و تا کنون این افراد قرآن را به بیش از 50 زبان ترجمه کرده اند و روی 100 زبان دیگر نیز کار می کنند.

یزدان پناه افزود: در مکه این تحقیقات در زمینه فقهی صورت می گیرد و صرفا روی ترجمه قرآن خیلی خوب کار نشده است و این ترجمه ها صرفا به صورت تحت الفظی صورت گرفته و برگردان آیات نیز آنقدر بهم ریخته است که مفهوم جمله کاملا تغییر می کند و در تمام ترجمه های مکه درک آیات بسیار سخت یا غیر قابل فهم است.

او در ادامه گفت:  به طور کلی منبع مفید و متقنی از ترجمه های قرآن نداریم اما در خصوص کتاب مقدس بیش از 900 ترجمه صورت گرفته است و باید به این امر توجه داشته باشیم که کتاب مقدس مثل قرآن متحد الشکل نیست و زبانی منثور ندارد و به ساده تر می توان ترجمه آن را گسترش داد.

یزدان پناه با بیان موانعی که بر سر راه مترجمان قرآن وجود دارد، تصریح کرد: موانع زیادی در راه ترجمه قرآن وجود دارد و به همین جهت کمتر کسی در این زمینه وارد می شود، ترس از سختی راه کار ترجمه است و انتقاد های غیر منصفانه که عموما افراد را دلسرد می کند. در حالی که ما روی قرائت قرآن بسیار خوب کار کردیم و قاریان زیادی هم در کشور تربیت شده اند، اما در دانشگاه های هیچ رشته ای برای تدریس ترجمه قرآن وجود ندارد که بارها اعلام کرده ام رشته ترجمه قرآن در دانشگاه بسیار ضروری است.

او اظهار کرد: کسانی که می خواهند قرآن را ترجمه کنند لازم نیست حتما از علم بلاغت و بیست علم برای ترجمه قرآن مطلع باشند، اگر شخصی بخواهد این علوم را فرا گیرد عمرش تمام شده؛ اما برای هر مترجمی واجب است که تمام کارهای مترجمین قبلی را مطالعه کند و به قول آقای خرمشاهی«هر مترجم قرآنی باید ترجمه های قبلی قرآن را ببیند تا بتواند یک خلاقیت در معنا ایجاد کند.»

یزدان پناه در پایان افزود: باید نقد مترجمین قرآنی سیستماتیک شود و نقادان براساس یک چارچوبی نقد کنند .مترجمین زندگی خودشان را وقف قرآن می کنند، اما نقادان کم لطفی می کنند و گاهی نقدی توهین آمیز در خصوص یک ترجمه ارائه می دهند که مترجم مورد نقد از زندگی سیر می شود تا چه رسد به افراد صاحب ذوق در ترجمه، یک مترجم قرآن همیشه منتظر نقدهای سازنده است تا معایب کار خودش را رفع کند، چون ترجمه کار بشر است و همیشه ممکن است اشتباهی رخ دهد لذا از جوانان می خواهم که بیشتر به سمت قرآن بیایند تا لذت و زیبایی واقعی را با قرآن تجربه کنند. بایستی بابی را برای تفاهم در پیشرفت ترجمه قرآن باز کنند تا نسل جوان سردرگم، راهش را به آسانی بیابد و بداند هرچه در این راه مترجمان را بیشتر اذیت کنند، کار پیش نمی رود مترجم برای خداوند کار می کند اجرش را هم از او طلب می کند و فقط سیاهی به ذغال زمستان می ماند.